توضیحات
این کتاب تلاشی برای بازنمایاندن دقت و کوشش بیرونی در معرفی بخشی از ادبیات عرفانی هندوان است که زمینهساز برخوردی میان دو فرهنگ عرفانی ایرانی ـ اسلامی و هند را نیز فراهم ساخته است. رسالهی «پاتانجل الهندی فی الخلاص من الارتباک» اوج دقت و ظرافت بیرونی را در روایتی پرمعنا از فرهنگ و زبانی ناشناخته به کوچههای آشنای ادبیات و فهم روزگار خود میرساند.
اصل رساله (Yoga Sutra) مجموعهای از رمزگفتارهای غامض در خودشناسی است که توسط حکیمی به نام پاتانجالی (Patanjali) تدوین شده و قلهی قرنها خودکاوی، مراقبه و تفحصِ قومی گوشهگیر و درونگرا را در قالب یکصد و اندی جملهی الهامبخش بیان میکند و روایت بیرونی، برداشتی معقول و در ساختاری متفاوت است که زیربنای منطقی قومی را نشان میدهد که حتی در ترجمه و گزارش الهامات شهودی نیز تلاشی بر معقول و منطقی کردن آن دارند.
اولین ترجمه از سوتراهای پاتانجالی، که اثری گرانقدر پیرامون حکمت و عرفان کهن ودایی است، توسط ابوریحان بیرونی به عربی انجام شد. اثر حاضر ترجمهی رسالهی بیرونی از عربی به فارسی و، از سوی دیگر، ترجمهی اصل این رساله از زبان سانسکریت و شرح و تفسیر این رسالهی کهن و ژرف است.
گذشته از شرح رساله، بخش پایانی کتاب شامل مقایسه و شرح تطبیقی مهمترین مبانی عرفانی ایرانِ اسلامی و عرفان هندی است.
